İçeriğe geç
REPERTUVAR

Konuşulmayanların Tarihi

Federico García Lorca'nın yarım kalan bir oyunundan doğan La bola negra, üç farklı dönemde yaşayan erkeklerin hikâyeleri üzerinden İspanya'nın bastırılmış geçmişine bakıyor.

DENEME18 KASIM 2026

Deniz Erdem

1932 yılında Granada'da genç bir adam, üye olmak istediği özel kulübün kararını bekliyor. Oylamada kullanılan siyah toplar ret anlamına geliyor. Carlos'un eşcinsel olduğuna ilişkin söylentiler, kulübün kapılarını ona kapatmaya yetiyor. Federico García Lorca'nın 1936'da yazmaya başladığı, ancak tamamlayamadığı La bola negra adlı oyundan geriye yalnızca dört sayfa kaldı. Javier Ambrossi ve Javier Calvo, yaklaşık doksan yıl sonra bu dört sayfadan yola çıkarak üç kuşağa yayılan bir film yaptılar.

La bola negra (2026), 1932, 1937 ve 2017 yılları arasında gidip geliyor. İspanya İç Savaşı sırasında karşı saflarda bulunan iki genç erkeğin yakınlaşması, toplumun beklentilerine uymaya çalışan Carlos'un hikâyesi ve günümüzde ailesinin geçmişini araştıran bir akademisyen, filmin üç ayrı anlatısını oluşturuyor. Aralarındaki ortak mesele yalnızca cinsel kimlik değil. Her biri, kendi hayatını yaşayabilmek için nelerden vazgeçmesi gerektiğiyle yüzleşiyor.

Filmin çıkış noktası özellikle önemli. Lorca, 1936'da Franco yanlısı güçler tarafından öldürüldüğünde henüz 38 yaşındaydı. Geride tamamlanmamış eserler, yarım kalmış ilişkiler ve hâlâ tartışılan bir miras bıraktı. Yönetmenler onun yazamadıklarını tamamlamaya çalışırken, İspanya'nın uzun süre konuşmak istemediği başka hayatlara da bakıyor. Tarih kitaplarında adı geçmeyen, ilişkileri gizlenen veya ailelerinin hafızasından silinen insanların hikâyeleri bunlar.

The Black Ball

New York'taki sinema yayınlarında film üzerine başlayan tartışma da burada yoğunlaşıyor. The New Yorker eleştirmeni Justin Chang, yönetmenlerin büyük tarihsel anlatısının karakterlerin kişisel deneyimlerini gölgede bıraktığını savunuyor. Vulture yazarı Alison Willmore ise filmin yer yer aksayan anlatısına rağmen samimiyetini ve duygusal gücünü önemsiyor. İki eleştirinin buluştuğu nokta, filmin tarihsel hafızaya yaklaşırken ne kadar büyük bir sinemasal sorumluluk üstlendiği.

Reverse Shot'ın yönetmenlerle yaptığı söyleşide ise başka bir mesele öne çıkıyor: Suskunluk. Ambrossi ve Calvo'ya göre İspanya İç Savaşı, ailelerin kendi geçmişleri hakkında konuşmaktan kaçındığı, üzerinde ortak bir anlatı kuramadıkları bir dönem olmaya devam ediyor. Filmdeki üç zaman dilimi, yalnızca geçmişle bugün arasında bağlantı kurmak için değil, bu sessizliğin kuşaklar boyunca nasıl aktarıldığını göstermek için de var.

Bu bakımdan La bola negra, yalnızca eşcinsel erkeklerin tarihini anlatan bir dönem filmi değil. Kimin hayatının hatırlanmaya değer bulunduğunu, kimin hikâyesinin başkaları tarafından anlatıldığını ve geçmişin ne kadarının bugün de bizimle yaşadığını tartışmaya açıyor.

Lorca'nın dört sayfası, belki de filmin en anlamlı başlangıç noktası. Bir insanın yarım bıraktığı hikâyeyi bütünüyle tamamlamak mümkün değil. Ama o hikâyenin neden yarım kaldığını sormak hâlâ mümkün.