Geçmiş Bu Evde Yaşıyor

Bir düğün, uzun zamandır görüşmeyen insanları aynı yere toplamak için iyi bir vesiledir. Birbirleriyle konuşmalarını ise garanti etmez. Ferit Karahan'ın üçüncü uzun metrajlı filmi Cinlerin Düğünü (2026), Anadolu'nun uzak bir köyünde, kız kardeşlerinin düğünü için yeniden bir araya gelen dört kardeşin hikâyesini anlatıyor. Fakat bu buluşmanın asıl meselesi kimin kiminle konuşmadığı değil. Ailede yıllardır konuşulmayan şeylerin, aradan ne kadar zaman geçerse geçsin, insanların hayatını belirlemeye devam etmesi.

Deniz, Ceren, Halit ve Yasin'in hikâyesi üç kuşağa uzanıyor. Çocukluk, yetişkinlik ve sonraki kuşakların hayatı boyunca aynı aileyi izleyen film, geçmişin geride bırakılabilecek bir dönem olup olmadığını soruyor. İlhan Şen, Demet Özdemir, Kaan Yıldırım ve Sarp Bozkurt'un başrollerini paylaştığı yapımda düğün, aile üyelerini buluşturan bir kutlama olduğu kadar, aralarındaki ilişkileri yeniden görünür kılan bir olay.

Karahan'ın önceki filmi Okul Tıraşı'nı (2021) hatırlayanlar için bu tanıdık bir ilgi alanı. Berlin Film Festivali'nde FIPRESCI Ödülü kazanan film, yatılı bir okulda hastalanan arkadaşını kurtarmaya çalışan küçük Yusuf'u izliyordu. Bir çocuğun yardım arayışı üzerinden okulun otoriter düzenini, yetişkinlerin sorumluluktan kaçışını ve kurumsal şiddeti anlatıyordu. Karahan, büyük toplumsal meseleleri açıklamak yerine, bunların insanların gündelik hayatını nasıl etkilediğini göstermeyi tercih ediyordu.

Cinlerin Düğünü ile bu kez okuldan eve geçiyor. İki mekân arasındaki fark göründüğünden daha küçük olabilir. Okulda öğretmenlerin ve yöneticilerin kurduğu hiyerarşi, ailede babanın, kardeşlerin ve geleneklerin belirlediği başka bir düzene dönüşüyor. İnsanların birbirleri üzerinde kurduğu iktidar değişmiyor, yalnızca biçim değiştiriyor. Filmin merkezindeki Ceren'in evliliği de bu yüzden yalnızca kişisel bir karar olarak görülemiyor. Bir kadının hayatına dair kararların, ailenin beklentilerinden ve erkeklerin birbirleriyle kurduğu ilişkilerden ne kadar bağımsız olabileceği önemli sorulardan biri.

Ancak yeni filmi Karahan'ın önceki çalışmalarından ayıran asıl tercih, gerçekçilikle kurduğu ilişki. Yönetmen, çocukluğundan hatırladığı söylenceleri, cinleri, rüyaları ve doğaüstü olayları hikâyeye dahil ediyor. Buradaki cinler alışıldık bir korku filminin yaratıkları değil. Karahan'ın söyleşilerinde anlattığı gibi, insanların açıklayamadıkları ya da açıklamak istemedikleri olaylara verdikleri isimlerden biri. Bir evin uğursuz sayılması, bir ailenin peşini bırakmayan talihsizlikler veya kuşaktan kuşağa aktarılan bir korku, bazen geçmiş hakkında açıkça konuşmaktan daha kolay kabul edilebiliyor.

Bu yaklaşım filmi yalnızca aile içindeki suçluluk duygusuyla sınırlamıyor. Hikâyenin önemli mekânlarından biri olan evin de kendi geçmişi var. Bir ailenin bugün yaşadığı yer, geçmişte başka insanların hayatına ait olabilir. Mülkiyet el değiştirse bile o yerde yaşananların bütünüyle silinip silinemeyeceği daha karmaşık bir mesele. Karahan'ın üzerinde durduğu bu soru, Anadolu'nun göçler, yerinden edilmeler ve el değiştiren mülklerle şekillenen tarihini de hatırlatıyor. Bir evi sahiplenmekle o evin geçmişini sahiplenmek aynı şey değil.

Filmin dikkat çekici taraflarından biri de bu farklı hafıza katmanlarını aynı anlatıda buluşturma çabası. Karahan, hikâyeyi üç ayrı döneme yayarken aynı evlere, yollara ve dağlara yeniden dönüyor. Yönetmenin anlattığı biçimsel yaklaşımda uzun planlar ve tekrar eden görüntüler önemli yer tutuyor. İnsanlar yaşlanırken veya birbirlerinden uzaklaşırken mekânın aynı kalması, zamanı yalnızca takvim üzerinden değil, yaşanan yerler üzerinden düşünmeye imkân veriyor. Erzincan'da çekilen filmde coğrafya, hikâyenin geçtiği bir dekor olmanın ötesinde anlam kazanıyor.

Burada büyülü gerçekçilikten söz etmek mümkün. Ancak filmi yalnızca bu kavramla açıklamak, Karahan'ın neden böyle bir anlatı tercih ettiğini gözden kaçırabilir. Yönetmen için olağanüstü olan, gerçek hayattan uzaklaşmanın değil, gerçek hayatta kolayca ifade edilemeyen şeylere yaklaşmanın yollarından biri. Bir aileyi yıllarca etkileyen suçluluk, korku veya suskunluk, bazen gerçek anlamıyla görünmeyen ama herkesin varlığını hissettiği bir şeye dönüşebiliyor.

İlk uzun metrajı Cennetten Kovulmak (2013) ile Antalya'da En İyi Film Ödülü'nü paylaşan, Okul Tıraşı ile uluslararası alanda dikkat çeken Karahan'ın yeni filmi, dünya prömiyerini Toronto Film Festivali'nin yönetmen sinemasına odaklanan Platform yarışmasında yaptı. Türkiye prömiyeri ise 29 Ekim'de Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde gerçekleşecek. Filmin 6 Kasım'da genel gösterime girmesi planlanıyor.

Cinlerin Düğünü, daha seyirciyle buluşmadan, yönetmenin sinemasında yeni bir yönelime işaret ediyor. Önceki filmlerinde görünür kurumlar ve otorite ilişkileri üzerinden tartıştığı şiddeti, bu kez aileye, geçmişe ve kuşaklar boyunca aktarılan davranışlara taşıyor. Üstelik bunu yaparken gerçekçiliğin sınırlarını da genişletmek istiyor.

Bütün bunların sinemada nasıl karşılık bulduğunu görmek için filmi izlemek gerekiyor. Fakat Karahan'ın ortaya koyduğu temel mesele şimdiden tartışmaya değer: Bir aile geçmişini konuşmamayı seçtiğinde, geçmiş gerçekten geride kalmış olur mu?

Cinlerin Düğünü, asıl korkutucu olanın doğaüstü varlıklar değil, hiç yaşanmamış gibi davranılan gerçekler olabileceğini düşündürüyor.