Bir Yer Açmak

Bazen bir filmin gösterildiğini bir arkadaşınızın paylaştığı fotoğraftan, kapanmış bir etkinlik sayfasından, üzerinde “dün akşam” yazan bir hikâyeden öğrenirsiniz. Filmin kendisine değil, geride bıraktığı ize rastlarsınız. Oysa belki tam da görmek isteyeceğiniz filmdir. Belki üzerine günlerce düşüneceğiniz, bir arkadaşınıza anlatacağınız, yıllar sonra bir sahnesini hatırlayacağınız. Yalnızca haberiniz olmamıştır.

Repertuvar fikri biraz da bu boşluktan doğdu. İstanbul’da, Ankara’da, İzmir’de, bazen bir sinema salonunda, bazen bir müzenin gösterim odasında, bazen de başka amaçlarla yapılmış küçük bir mekânda filmler gösteriliyor. Festivallerin dışında da bir sinema hayatı var. Fakat o hayatın bilgisi dağınık. Bir afişte, bir bültende, bir sosyal medya hesabının birkaç saat sonra kaybolacak hikâyesinde. Şehrin farklı köşelerinde birbirinden habersiz yanan ışıklar gibi. Biz o ışıkları aynı haritada görebilmek istedik.

İlk bakışta bu, son derece pratik bir mesele: Hangi film, nerede, ne zaman gösteriliyor? Fakat bu soruyla uğraştıkça başka bir soruya geliyorsunuz. Bir şehirde neyi görme imkânımız var? Hangi hikâyelere yer açılıyor, hangileri sessizce programın dışında kalıyor? Bir filmin çekilmiş olması, onun görülebileceği anlamına gelmiyor. Görünürlük de kendiliğinden oluşmuyor. Birilerinin salon açması, program hazırlaması, çeviri yapması, duyurması, takip etmesi gerekiyor. Sinema dediğimiz şey, perdeden önce bütün bu görünmez emekle başlıyor.

Bugün dünyada her şeye ulaşabildiğimiz söyleniyor. Ekranlar cebimizde, kataloglar sonsuz, seçenekler sayısız. Fakat erişim ile karşılaşmak aynı şey değil. Önümüze çıkarılanı seçmekle ne aradığımızı kendimizin keşfetmesi de öyle. Dijital hayat bizi sürekli bir şeyler izlemeye çağırırken, dikkatimizi gittikçe daha küçük parçalara bölüyor. Kültür bazen bir tüketim alışkanlığına, merak ise bir sonraki öneriye indirgeniyor. Oysa iyi bir film bizi memnun etmek zorunda değil. Bazen huzurumuzu kaçırır. Bazen fikrimizi değiştirir. Bazen hiçbir şey söylemeden, bildiğimizi sandığımız bir şeye yeniden bakmamızı sağlar.

Türkiye’de bu karşılaşmanın ayrı bir ağırlığı var. Ekonomik koşullar bir filmi üretmeyi de göstermeyi de izlemeyi de zorlaştırıyor. Kültürel mekânların ayakta kalma mücadelesi, bağımsız üretimin kırılganlığı ve ifade alanının üzerindeki baskı birbirinden ayrı meseleler değil. Hangi sesin duyulacağına, hangi hikâyenin anlatılabileceğine, kimin kendini güvende hissederek konuşabileceğine dair sorular, perdede gördüklerimizle sınırlı kalmıyor. Sokakta, evde, işte, gündelik hayatın en küçük kararlarında da karşımıza çıkıyor.

Bu yüzden bağımsız sinemayı yalnızca bir film kategorisi olarak düşünmüyoruz. Bağımsızlık, afişe yazılan bir sıfat ya da düşük bütçenin romantik karşılığı değil. Kendi bakışını korumaya çalışmak, kolayca kabul gören cevabı tekrarlamamak, bazen çoğunluğun baktığı yerden başka bir yere bakabilmek. Üstelik bunun her zaman güzel, rahat ya da alkışlanan bir sonuç vermeyeceğini bilerek. Bağımsız bir film mutlaka iyi bir film değildir. Ama bağımsız bir bakışın mümkün kalması, iyi filmlerin ortaya çıkabilmesi için gereklidir.

Aynı şey hayat için de geçerli. Bağımsız bir hayat, kimseden yardım almadan yaşamak demek değil; kimsenin bize nasıl yaşamamız gerektiğini baştan yazmadığı bir alanı savunabilmek demek. Başkalarıyla yan yana dururken kendi sesini kaybetmemek. Bir şeye hayır diyebilmek. Herkesin aynı anda aynı şeye baktığı bir dünyada başka bir ihtimalin varlığını unutmamak. Bu kulağa büyük bir iddia gibi gelebilir. Oysa bazen başlangıcı çok küçüktür: Bilmediğiniz bir yönetmenin filmine bilet almak, alışık olmadığınız bir hikâyeye iki saat ayırmak, salondan çıktığınızda fikrinizi hemen açıklamaya çalışmamak.

Sinemanın politik tarafı yalnızca politik filmlerden ibaret değil. Birlikte bir şey izlemek, yabancılarla aynı karanlıkta oturmak, gündelik hayatın aceleciliğinden bir süreliğine çıkmak da kamusal bir deneyim. Ne düşündüğümüz konusunda anlaşmak zorunda değiliz. Hatta her zaman anlaşmamamız daha iyi olabilir. Yeter ki bakmaya, dinlemeye ve birbirimizin varlığına tahammül etmeye devam edelim. Bugün bu kadar basit görünen bir müşterekliğin bile kıymetli oluşu, yaşadığımız zaman hakkında epey şey söylüyor.

Repertuvar’ı bu düşüncelerle açtık. Bir festival, bir dağıtım şirketi ya da sinemanın nasıl izlenmesi gerektiğini söyleyen bir otorite olmak için değil. Şehirlerdeki bağımsız gösterimlerin izini sürmek, filmleri ve onları gösteren mekânları görünür kılmak, bütün bunlar üzerine düşünmek ve yazmak için. Bir sinema haritası, evet. Ama aynı zamanda meraka ayrılmış küçük bir yayın alanı. Her şeyi kapsadığımızı ya da her zaman haklı olduğumuzu iddia etmiyoruz. Eksiklerimiz olacak. Kaçırdığımız gösterimler, bilmediğimiz salonlar, farklı düşündüğümüz filmler de.

Belki de en çok buna ihtiyacımız var: Kusursuz bir seçkiye değil, büyüyebilen bir sohbete. Bir seyircinin önerisine, küçük bir salonun gönderdiği programa, genç bir yönetmenin ilk filmine, yazdığına itiraz edilebilen bir eleştirmene. Sinema kültürü yalnızca filmlerden oluşmaz. Onları bekleyenlerden, gösterenlerden, tartışanlardan, kimi zaman da beğenmeyenlerden oluşur. Repertuvar’ın sesi tek bir yerden gelmesin istiyoruz. Bu sayfalar biraz da o yüzden açık.

Büyük vaatlerimiz yok. Bir internet sitesinin dünyayı değiştireceğini söylemek kolay; buna inanmaksa güç. Yine de küçük şeylerin önemsiz olduğuna inanmıyoruz. Bir filmi zamanında öğrenmek, hiç gitmediğiniz bir mekânın kapısını açmak, perdede kendinize benzemeyen birinin hayatıyla karşılaşmak. Bazen bir şehrin kültürel hayatı tam da böyle, gösterişsiz biçimde sürer. Birinin açtığı kapıdan başka birinin girmesiyle.

Repertuvar bunun için var. Daha fazla film izleyelim diye yalnızca değil. Daha farklı hayatların, soruların ve ihtimallerin birbirine değebileceği yerler kaybolmasın diye. Çünkü bağımsız sinemaya yer açmak, biraz da bağımsız bir hayata yer açmaktır. Bunu büyük bir cümle gibi değil, her gün yeniden yapılması gereken küçük bir iş olarak görüyoruz.